Mrthfx

Zdobycz La Curée
Autor	Émile Zola
Typ utworu	powieść
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania	Francja
Język	francuski
Data wydania	1871
poprzednia Pochodzenie rodziny Rougon-Macquartów następna Brzuch Paryża

Zdobycz (fr. La Curée) – druga część cyklu o losach rodziny Rougon-Macquartów, opublikowana w 1871. Jej akcja rozgrywa się w czasie wielkiej przebudowy Paryża w latach 50. i 60. XIX wieku i opisuje życie wielkiej burżuazji francuskiej oraz prowadzone przez nią finansowe spekulacje. Jej głównymi bohaterami są Arystydes Rougon, jego druga żona Renata z arystokratycznej rodziny du Chatel oraz Maksym – około 20-letni syn z pierwszego małżeństwa.

Tytuł |

Zdaniem Haliny Suwały polskie tłumaczenie myśliwskiego terminu la curée jako „zdobyczy” (lub w pierwszych wydaniach jako „łup”^[1]), jest niezgodne z intencjami autora i ze znaczeniem, jakie to słowo miało już we wcześniejszej francuskiej literaturze społecznie zaangażowanej. Wskazuje ona, iż w języku polskim w podobnym kontekście polowania używa się słowa odprawa, które oznacza zarówno część zwierzyny oddawanej psom łownym, jak i sam moment karmienia ich nią^[2].

Treść |

Powieść rozpoczyna szczegółowy opis domu, powozu i zaprzęgu należącego do rodziny Arystydesa Rougona, który w ciągu czternastu lat dzielących tę powieść od Pochodzenia rodziny Rougon-Macquartów porzucił pierwotny młodzieńczy idealizm i pracę redaktora prowincjonalnego dziennika, by dzięki protekcji brata, Eugeniusza, zdobyć w Paryżu fortunę. Eugeniusz, bonapartystowski polityk, zgadza się na zakulisową pomoc pod warunkiem zmiany nazwiska przez Arystydesa, który przyjmuje pseudonim Saccard. Dzięki wiadomościom zdobytym od brata, był w stanie przeprowadzić szereg udanych operacji spekulacyjnych w czasie przebudowy miasta, kupując domy przeznaczone do wyburzenia i otrzymując krociowe odszkodowania. Resztę fortuny zdobywa dzięki małżeństwu – żeni się z nastoletnią arystokratką Renatą, która, uwiedziona przez nieznanego mężczyznę, zaszła w ciążę i tym samym jej rodzinie zależało na jak najszybszym małżeństwie w celu uniknięcia skandalu.

Małżeństwo Saccarda i Renaty nie układa się dobrze, mężczyzna wikła się w liczne romanse, które mają zapewnić mu kolejne znajomości i wpływy. W tym samym czasie nimfomanka Renata rozpoczyna na poły kazirodczy romans z młodszym od niej o zaledwie kilka lat Maksymem, który Saccard toleruje. Związek ten w końcu rozpada się, gdy Maksym nudzi się swoją kochanką i zaczyna szukać nowych przygód miłosnych z bogatymi młodymi paryżankami. Upokorzona traktowaniem ze strony męża, Renata usiłuje poróżnić go z synem, jednak jej misterna intryga upada. W finale kobieta umiera na zapalenie opon mózgowych, podczas gdy Arystydes żyje dalej jako członek finansowej elity, a Maksym żeni się z odrażająco brzydką, lecz posażną córką przemysłowca.

Okoliczności powstania i recepcja |

Chociaż w momencie pisania utworu Zola był ubogim dziennikarzem i nigdy nie obracał się na salonach, dzieło otrzymało wysokie oceny za swój realizm w opisie zepsucia, hipokryzji i bezwzględności wyższych sfer francuskiej burżuazji. Autor spędził kilka miesięcy zdobywając informacje i notując najdrobniejsze detale nt. wyglądu rezydencji najbogatszych, obyczajów panujących w ich domach, strojów, a także historycznych okoliczności przebudowy Paryża^[3]. Notabene, utwór nie był planowany jako historia miłosna, w której niektórzy badacze doszukiwali się nawiązania do racinowskiej Fedry^[4], lecz miał pierwotnie koncentrować się wyłącznie na dziejach zdobywania fortuny przez Saccarda i opisywać środowisko tzw. „złotej młodzieży”, szczególnie potępiane przez autora^[5], jak i ukazywać konsekwencje wychowania kobiet jedynie do roli żon i bywalczyń salonów^[6]. Autor doszedł jednak do wniosku, że na poły kazirodczy romans będzie znakomitym symbolem zepsucia świata „arystokracji pieniądza”^[7]. Utwór doceniony przez jednych krytyków, został oskarżony przez innych o całkowite pogwałcenie zasad moralności oraz o obrazę Cesarstwa^[8], a gazeta Le Cloche przerwała jego druk w odcinkach, notabene na prośbę samego autora, który nie chciał, by jego przyjaciel Ulbach stracił dziennik^[9]. Pierwsze wydanie rozeszło się, mimo skandalu, kiepsko (zaledwie 1000 egzemplarzy), zaś autor został uznany za notorycznego pornografa^[10]. Praktycznie jedyną osobą, która publicznie wyraziła się pozytywnie o powieści, był młody Paul Alexis, który od tego czasu był niezwykle zafascynowany Zolą^[11].

Adaptacje |

• Sztuka teatralna pt. Renata – adaptacja na potrzeby sceny dokonana przez samego autora


• W 1966 r. Roger Vadim wyreżyserował uwspółcześnioną adaptację Zdobyczy (ang. tytuł The Game is Over). W filmie zagrali Jane Fonda, Michel Piccoli i Peter McEnery.

Przypisy |