Jan Łukasiewicz Życiorys | Praca naukowa | Pisma wybrane | Odznaczenia | Zobacz też | Przypisy...
Absolwenci Uniwersytetu LwowskiegoCzłonkowie Towarzystwa Naukowego we LwowieCzłonkowie Polskiego Towarzystwa Naukowego na ObczyźnieLudzie urodzeni we LwowieMinistrowie wyznań religijnych i oświecenia publicznegoOdznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)Polacy odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry)Politycy Obozu Zjednoczenia NarodowegoPolscy doktorzy honoris causa uczelni w NiemczechPolscy matematycyPolscy filozofowie analityczniPolscy informatycyPolscy logicyPolscy wynalazcyRadni Lwowa (II Rzeczpospolita)Rektorzy Uniwersytetu WarszawskiegoUczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945Urodzeni w 1878Wykładowcy Uniwersytetu LwowskiegoZmarli w 1956
21 grudnia1878Lwowie13 lutego1956DublinieUniwersytetu WarszawskiegoUniwersytecie LwowskimMinisterstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia PublicznegoBronisławem DembińskimStefanem Ehrenkreutzemakt popruskichIgnacego PaderewskiegoUniwersytetu Jana Kazimierza we LwowieUniwersytetu WarszawskiegoUniwersytetu Dublińskiegoszkoła lwowsko-warszawskaWestfalskiego Uniwersytetu Wilhelma w Münsterzewyborach samorządowych z maja 1939Rady Miasta LwowaObozu Zjednoczenia Narodowegookupacji niemieckiej w Polscetajnym nauczaniuPolskiego Towarzystwa Naukowego na ObczyźniePrzegląd Filozoficznylogiki matematycznejlogiki trójwartościowejlogika modalnalogika probabilistycznalogika rozmytanotacji polskiej1920odwrotnej notacji polskiejJózefa Marii Bocheńskiego
| ||
1935 | ||
| Data i miejsce urodzenia | 21 grudnia 1878 Lwów (Austro-Węgry) | |
| Data i miejsce śmierci | 13 lutego 1956 Dublin | |
minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego | ||
| Okres | od 16 stycznia 1919 do 9 grudnia 1919 | |
| Poprzednik | Ksawery Prauss | |
| Następca | Tadeusz Łopuszański | |
| Odznaczenia | ||
Jan Łukasiewicz (ur. 21 grudnia 1878 we Lwowie, zm. 13 lutego 1956 w Dublinie) – polski logik, matematyk, filozof, rektor Uniwersytetu Warszawskiego.
Życiorys |
Urodził się we Lwowie w polskiej rodzinie inteligenckiej. Ukończył I Gimnazjum we Lwowie, a następnie studia w zakresie filozofii ścisłej na Uniwersytecie Lwowskim pod kierunkiem dr. Twardowskiego. W tym czasie był sekretarzem i przewodniczącym kółka filozoficznego Czytelni Akademickiej. Tam też uzyskał w 1902 doktorat z filozofii[1]. 15 listopada 1902 odbyła się jego promocja „sub summis auspiciis imperatoris”, pierwsza tego typu na uniwersytecie we Lwowie[2]. W latach 1902-1905 pracował w Bibliotece Uniwersytetu Lwowskiego. Otrzymał stypendium z Wydziału Krajowego, po czym dalszą edukację pobierał w Berlinie i w belgijskim Louvain. Habilitację otrzymał w 1906 na Uniwersytecie Lwowskim[1].
Reprezentował (jako szef sekcji szkolnictwa wyższego w Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego) stronę polską (wraz z Bronisławem Dembińskim i Stefanem Ehrenkreutzem) w komisji dwustronnej, negocjującej w czerwcu i we wrześniu 1918 przejęcie akt dotyczących ziem polskich (w tym akt popruskich) od niemieckich instytucji archiwalnych[3]. Następnie był ministrem wyznań religijnych i oświecenia publicznego w rządzie Ignacego Paderewskiego (1919), profesorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Dublińskiego (od 1946), rektorem Uniwersytetu Warszawskiego (1922-23 i 1931-32). Jeden z twórców polskiej szkoły matematycznej (szkoła lwowsko-warszawska).
W 1938 otrzymał tytuł doktora honoris causa Westfalskiego Uniwersytetu Wilhelma w Münsterze[4].
W wyborach samorządowych z maja 1939 uzyskał mandat radnego Rady Miasta Lwowa, startując z listy chrześcijańsko-narodowej jako kandydat Obozu Zjednoczenia Narodowego[5].
Podczas okupacji niemieckiej w Polsce uczestniczył w tajnym nauczaniu. Od 1944 pozostawał na uchodźstwie[6].
Był członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie[7].
Praca naukowa |
Na początku 1906 otrzymał jedną z nagród przyznaną przez „Przegląd Filozoficzny” w konkursie w zakresie filozofii ścisłej za pracę na temat o przyczynowości.
Jego praca O zasadzie sprzeczności u Arystotelesa zapoczątkowała rozwój logiki matematycznej. Był autorem logiki trójwartościowej, pierwszego nieklasycznego rachunku logicznego, na bazie którego powstały logika modalna, logika probabilistyczna i logika rozmyta[8].
Twórca notacji polskiej (1920), podstawy odwrotnej notacji polskiej, sposobu zapisu wyrażeń arytmetycznych szeroko stosowanego w informatyce do dnia dzisiejszego[8]. Zapis ten pozwala na całkowitą rezygnację z użycia nawiasów w wyrażeniach, jako że jednoznacznie określa kolejność wykonywanych działań. RPN jest używana w niektórych językach programowania (Forth, PostScript), w realizacji programowej arkuszy kalkulacyjnych i kompilatorów języków programowania oraz w kalkulatorach naukowych firmy Hewlett-Packard.[potrzebny przypis]
Łukasiewicz zaproponował też podział rozumowań logicznych na dedukcyjne i redukcyjne (zamiast tradycyjnych indukcyjnych), który jednak nie przyjął się szerzej[potrzebny przypis] (z pewnymi wyjątkami, na przykład u Józefa Marii Bocheńskiego[9]).
Pisma wybrane |
Logika i metafizyka (red. Jacek Jadacki), Warszawa 1999- O zasadzie sprzeczności u Arystotelesa. Kraków: Akademia Umiejętności, 1910. OCLC 27836369.
Odznaczenia |
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923)[10][11]
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi (Węgry)[10]
Zobacz też |
- (27114) Lukasiewicz
- zasada niesprzeczności
Przypisy |
↑ ab J. Woleński, Łukasiewicz Jan, [w:] Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 16, Warszawa 2003, s. 327.
↑ Promocja „sub auspiciis imperatoris”. „Nowości Illustrowane”. Nr 21, s. 3, 20 maja 1905.
↑ A. Rybarski, Centralny zarząd archiwalny w odrodzonej Rzeczypospolitej polskiej, „Archeion”, T. I (1927), s. 8, 9.
↑ Doktorat honoris causa dla prof. Łukasiewicza. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 290 z 22 grudnia 1938.
↑ Wykaz mandatów w wyborach do Rady miejskiej we Lwowie. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 123 z 3 czerwca 1939.
↑ J. Woleński, Łukasiewicz Jan, [w:] Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 16, Warszawa 2003, s. 327-328.
↑ Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie
↑ ab J. Woleński, Łukasiewicz Jan, [w:] Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 16, Warszawa 2003, s. 328.
↑ J.M. Bocheński, Współczesne metody myślenia, Poznań 1992, passim.
↑ ab Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 446.
↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 16.
Bibliografia |
- Jan Łukasiewicz, Pamiętnik, (red. Jacek Jadacki, Piotr Surma), Wyd. Semper, Warszawa 2013
Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej (redakcja naukowa Jacek M. Majchrowski przy współpracy Grzegorza Mazura i Kamila Stepana), Warszawa 1994, wyd. BGW, ISBN 83-7066-569-1 s. 51; Łukasiewicz Jan Leopold
Bocheński J.M., Współczesne metody myślenia, Poznań 1992.
Rybarski A., Centralny zarząd archiwalny w odrodzonej Rzeczypospolitej polskiej, „Archeion”, T. I (1927), s. 1–14.
Woleński J., Łukasiewicz Jan, [w:] Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 16, Warszawa 2003, s. 327 i 328.- John J. O'Connor; Edmund F. Robertson: Jan Łukasiewicz w MacTutor History of Mathematics archive (ang.)
Odznaczenie młodego uczonego. „Nowości Illustrowane”. Nr 8, s. 2, 24 lutego 1906.
Prace Jana Łukasiewicza dostępne w Internecie (Katalog HINT)
Linki zewnętrzne |
- Nagroda Polskiego Towarzystwa Informatycznego im. Jana Łukasiewicza
- PeterP. Simons PeterP., Jan Łukasiewicz [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy [online], CSLI, Stanford University, 6 czerwca 2014, ISSN 1095-5054 [dostęp 2018-08-07] (ang.).
- Zobacz zbiór prac Jana Łukasiewicza w Wikilivres (dawniej Bibliowiki)
| ||||||||
| ||||
| ||||||||||||||
Kontrola autorytatywna (osoba):
ISNI: 0000 0001 2120 9100
VIAF: 12353616
LCCN: n83828306
GND: 119268663
NDL: 00461953
BnF: 12193203s
SUDOC: 030536669
SBN: ITICCUSBLV35001
NLA: 35315754
NKC: mzk2003183287
RSL: 000131539, 000131540
BNE: XX1349012
NTA: 067827667
BIBSYS: 90872150
CiNii: DA01958721
- WorldCat